1.Xây dựng bản đồ cộng đồng: 120 phút^[1]

a. Kết quả bài học: 

• Các thành viên cộng đồng có cơ hội khám phá và chiêm nghiệm về địa phương của họ. Hiểu về các quan điểm/góc nhìn khác nhau trong một cộng đồng. 
• Khả năng nhận diện vấn đề mua bán người và di cư không an toàn trong cộng đồng. 
• Xác định các bên liên quan đến việc phòng chống hành vi mua bán người và di cư không an toàn tại địa phương. Xác định mối quan hệ giữa các bên liên quan xung quanh vấn đề. 

b. Hoạt động trải nghiệm: Vẽ bản đồ cộng đồng (Community Mapping) 

• Bước 1: Chia người tham gia về nhóm theo khu vực địa lý (tỉnh, huyện, xã…) và giao nhiệm vụ: Tạo ra một tấm bản đồ lớn về địa phương của mình trên giấy khổ A1.   
  • Chia sẻ một ví dụ về cộng đồng của bạn cho cả lớp. Mời mỗi nhóm vẽ bằng bút chì một bản đồ địa lý đơn giản: đường đi, thành phố, ngọn đồi, đường ranh giới – theo cách phù hợp nhất với quy mô khu vực đang được đề cập. Nhấn mạnh lại với người tham gia rằng bản đồ này không cần thiết phải quá chính xác và chi tiết.  

• Bước 2: Sử dụng biểu tượng dấu ngôi sao cho cho các khu vực đang xảy ra hoặc có nguy cơ của hành vi mua bán người & di cư không an toàn. Ghi chú lại cụ thể vấn đề xảy ra tại điểm ngôi sao đó, ví dụ: Đi xuất khẩu lao động trái phép sang Châu Âu, Môi giới trái phép lấy chồng Hàn Quốc…. 

Hình 7: Bản đồ cộng đồng tại huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh

• Bước 3: Mời các nhóm liệt kê ra tất cả các bên liên quan^[2] về vấn đề: Hành vi mua bán người và di cư không an toàn tại địa phương của mình.Ví dụ: công an, y tế, người dân, trường học, cán bộ đoàn… 
  • Mỗi bên liên quan viết ra 1 tờ giấy nhớ. Dùng lego hoặc đất nặn để đại diện cho bên liên quan đó và đặt trên bản đồ để biến hình vẽ 2D thành mô hình 3D. Ghi chú cụ thể các bên liên quan đang làm gì để giải quyết vấn đề mua bán người và di cư không an toàn tại địa phương mình. 
  • Tham khảo: Phụ lục 3.1 – Các bên liên quan và vai trò của họ

• Bước 4: Sử dụng dây len hoặc giấy nhớ nhỏ để thể hiện sự kết nối và phối hợp các bên liên quan (Có thể là Đoàn Thanh niên với các bên liên quan hoặc giữa các bên liên quan với nhau) trong việc giải quyết vấn đề tại địa phương: 
  • Nếu các bên liên quan đang phối hợp chặt chẽ với nhau thì sử dụng dây nối liền, ghi chú các hoạt động đang phối hợp cùng nhau. Ví dụ: Đoàn Thanh niên đang phối hợp rất chặt chẽ cùng Hội phụ nữ trong các hoạt động tuyên truyền về các thủ đoạn lừa đảo xuất khẩu lao động trái phép trong các buổi sinh hoạt dân cư. 
  • Nếu các bên liên quan có phối hợp, tuy nhiên các hoạt động chưa thường xuyên và còn chưa hiệu quả thì sử dụng các nét đứt, ghi chú lại các hoạt động đã phối hợp cùng nhau. Ví dụ: Đoàn thanh niên mới chỉ xin số liệu vượt biên trái phép từ Đồn biên phòng, chưa có hoạt động tuyên truyền cùng nhau. 
  • Nếu các bên liên quan đang hoạt động riêng rẽ, chưa có sự phối hợp nào thì không nối, sử dụng mặt mếu và ghi chú lại. Ví dụ: Đoàn Thanh niên chưa có hoạt động phối hợp nào với các công ty xuất khẩu lao động tại huyện Bố Trạch. 

Hình 8&9: Bản đồ cộng đồng tại xã Dương Quan và tại thành phố Hải Phòng

c. Tổng kết hoạt động 

• Sau khi các nhóm đã hoàn thành xong, mời từng nhóm chia sẻ về bản đồ cộng đồng của nhóm mình và nhận phản hồi từ các nhóm khác và chuyên gia về phòng chống hành vi mua bán người và hỗ trợ di cư an toàn. 
• Khi tới thăm quan, người xem có thể đặt thêm các câu hỏi về những phần mình cần được làm rõ, chia sẻ những điểm giống và khác của Sơ đồ của nhóm này với Sơ đồ của nhóm mình, lắng nghe những điểm đặc thù tại địa phương của bạn mình. 
• Mời cả lớp tập hợp thành một vòng tròn lớn và mời người tham gia chia sẻ cảm nhận của mình về hoạt động này:   
• Hoạt động này khiến mọi người cảm thấy như thế nào? 
• Khám phá các giả định và vấn đề đằng sau phản ứng của người tham gia và nguyên nhân tại sao những người khác nhau lại có những quan điểm, góc nhìn khác nhau.  
• Bản đồ này  phản ánh một phần thực tế thực tế và được xây dựng dựa trên giả định và những gì chúng ta quan sát được. 
• Vị trí và mối quan hệ giữa các bên liên quan trong sơ đồ cũng không cố định trong toàn bộ dự án mà sẽ thay đổi dựa vào các bối cảnh, mục đích, nhu cầu, thậm chí là khi chúng ta có những biện pháp can thiệp khác nhau. 
• Khi triển khai dự án trong thực tiễn, cần liên tục làm việc với các bên liên quan để khám phá những nhu cầu và mong muốn của họ. 

Tham khảo: Phụ lục 3.2 – Tình hình Mua bán người tại một số tỉnh “điểm nóng”

^[1] Toolkit Active Citizens, British Council, Activity 3.1: Community Mapping – Bộ công cụ Phát triển Công dân tích cực, Hội đồng Anh, Hoạt động 3.1: Vẽ bản đồ cộng đồng (Xem thêm tại đây)

^[2] Các bên liên quan (Stakeholders): Các cá nhân và tổ chức tham gia tích cực vào dự án, hoặc lợi ích của họ có thể bị ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực do kết quả của việc thực hiện dự án hoặc hoàn thành dự án thành công (Viện Quản lý dự án (PMI), 1996).

Nguồn ảnh: Chụp bởi Nguyễn Anh Thư